Η Παγκόσμια Ημέρα Σεξουαλικής Υγείας τιμάται κάθε χρόνο στις 4 Σεπτεμβρίου, υπενθυμίζοντας ότι η σεξουαλική υγεία αποτελεί μέρος της συνολικής υγείας και ευεξίας του ατόμου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η έννοια δεν περιορίζεται στην απουσία νόσου, δυσλειτουργίας ή αναπηρίας, αλλά περιλαμβάνει τη σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία σε σχέση με τη σεξουαλικότητα.
Παρότι η ιατρική επιστήμη διαθέτει σήμερα αποτελεσματικότερα μέσα πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας από ποτέ, η παγκόσμια εικόνα παραμένει σύνθετη. τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ), οι μη προγραμματισμένες εγκυμοσύνες και οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες εξακολουθούν να επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους. Η σεξουαλική υγεία αποτελεί, επομένως, ζήτημα τόσο ατομικής φροντίδας όσο και δημόσιας υγείας.
Τα ΣΜΝ παραμένουν σημαντική πρόκληση: ο ΠΟΥ εκτιμά ότι περισσότερα από ένα εκατομμύριο άτομα ηλικίας 15–49 ετών μολύνονται καθημερινά από ΣΜΝ, όπως τα χλαμύδια, η γονόρροια, η σύφιλη και οι τριχομονάδες. Στα ΣΜΝ περιλαμβάνονται επίσης ιογενείς λοιμώξεις, όπως ο Ιός της Ανθρώπινης Ανοσοανεπάρκειας (HIV), ο Ιός των Ανθρώπινων Θηλωμάτων (HPV) και ο Ιός της ηπατίτιδας Β (HBV). Στην Ελλάδα, τα δεδομένα του ΕΟΔΥ δείχνουν επιδείνωση της καταγεγραμμένης επιδημιολογικής εικόνας της σύφιλης και της γονόρροιας, ενώ ηπιότερη ανοδική τάση παρατηρείται και στις λοιμώξεις από χλαμύδια, αν και η πραγματική συχνότητά τους πιθανότατα υποεκτιμάται, καθώς πολλές φορές εξελίσσονται ασυμπτωματικά. Χωρίς έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, ορισμένα ΣΜΝ μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές, όπως υπογονιμότητα, επιπλοκές της κύησης ή καρκίνο. Ο εμβολιασμός έναντι του HPV και του HBV, ο προληπτικός έλεγχος και η έγκαιρη θεραπεία αποτελούν βασικούς πυλώνες πρόληψης.
Η σεξουαλική υγεία συνδέεται και με το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να αποφασίζει ελεύθερα αν, πότε και πόσα παιδιά επιθυμεί να αποκτήσει. Σήμερα, το μεγαλύτερο φορτίο της αντισύλληψης αφορά τις γυναίκες, καθώς οι διαθέσιμες αναστρέψιμες μέθοδοι απευθύνονται κυρίως σε αυτές (αντισυλληπτικό χάπι, εμφυτεύματα, ενέσιμες αγωγές, ενδομήτριες συσκευές). Για τους άνδρες προς το παρόν διατίθεται μόνο το προφυλακτικό και η απολίνωση του σπερματικού πόρου, ενώ είναι υπό ανάπτυξη μέθοδοι ορμονικής αντισύλληψης. Η επιλογή πρέπει να εξατομικεύεται. Ιδιαίτερη θέση κατέχει το προφυλακτικό, καθώς προσφέρει προστασία τόσο από την εγκυμοσύνη όσο και από πολλά ΣΜΝ, όταν χρησιμοποιείται σωστά και συστηματικά.
Οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες από την άλλη, είναι συχνές και μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα ζωής, την αυτοεκτίμηση και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Περιλαμβάνουν διαταραχές της επιθυμίας, της διέγερσης και του οργασμού, καθώς και προβλήματα όπως η στυτική δυσλειτουργία, οι διαταραχές της εκσπερμάτισης, η ανεπαρκής λίπανση του κόλπου και ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή. Η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας είναι σημαντική, καθώς η σεξουαλική δυσλειτουργία μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί και δείκτη ευρύτερης οργανικής νόσου. Ωστόσο, πέρα από τη βιολογική διάστασή της, η σεξουαλική λειτουργία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο, στο οποίο συνεπιδρούν ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες. Ιδιαίτερα επιδραστική στις μέρες μας είναι η έκθεση σε περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του διαδικτύου, που συχνά προβάλλει μη ρεαλιστικά ή στερεοτυπικά πρότυπα για τη σεξουαλικότητα και το σώμα, επηρεάζοντας αρνητικά την αντίληψη που έχει το άτομο για τον εαυτό του και την ικανοποίηση που λαμβάνει από τη σεξουαλική ζωή.
Η Παγκόσμια Ημέρα Σεξουαλικής Υγείας είναι, τελικά, μια ευκαιρία για να τονίσουμε ότι απαιτείται η δημιουργία μιας κουλτούρας όπου η σεξουαλική υγεία μπορεί να συζητείται χωρίς φόβο και στιγματισμό. Επιπλέον, η ελεύθερη πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση, που μπορεί να λειτουργεί ως αντίβαρο στο παραπλανητικό περιεχόμενο που διακινείται στο διαδίκτυο και η δυνατότητα έγκαιρης αναζήτησης εξειδικευμένων υπηρεσιών υγείας, όταν απαιτείται, αποτελούν τα πιο αποτελεσματικά μέσα για μια υγιή, ασφαλή και ποιοτική σεξουαλική ζωή σε κάθε ηλικία.
Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος A. Κανάκης MD, PhD Ενδοκρινολόγος – Κλινικός Ανδρολόγος (ΕΑΑ Cert.) Αν. Διευθυντής Ενδοκρινολογικής Κλινικής & συνεργάτης ΜΙΥΑ, Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών