Η πρόκληση της καθολικής υγειονομικής κάλυψης και οι σύγχρονες προκλήσεις για την Ελλάδα
Η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας λειτουργεί ως μηχανισμός ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, δίνοντας τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις και τα συστήματα υγείας να εξετάσουν και να αντιμετωπίσουν τις σύγχρονες προκλήσεις στον τομέα αυτόν. Οι προκλήσεις αυτές είναι ποικίλες – κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές – και διαφοροποιούνται κάθε χρόνο, κυρίως λόγω της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού και της συνεχούς ανόδου του μέσου όρου ζωής.
Το φετινό θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας εστιάζει στη διασφάλιση πρόσβασης όλων των ανθρώπων σε βασικές υπηρεσίες υγείας, ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση. Αυτό περιλαμβάνει υπηρεσίες πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης, θεραπείας, αποκατάστασης και παρηγορητικής φροντίδας. Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει την καθολική κάλυψη υγείας ως θεμελιώδες στοιχείο αποτελεσματικών και δίκαιων συστημάτων υγείας.
Το κόστος της υγείας αυξάνεται ραγδαία, κυρίως λόγω των υψηλών τιμών των εφαρμογών βιοτεχνολογίας, της σύγχρονης φαρμακευτικής θεραπείας και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής. Αυτές οι συνθήκες καθιστούν τη διαχείριση του κόστους δύσκολη για όλα τα συστήματα υγείας, ακόμα και για τα πιο ανεπτυγμένα.
Στην Ελλάδα, το ετήσιο κόστος υγείας αυξήθηκε από το 8,1% του ΑΕΠ το 2018, στο 9,6-9,9% το 2023. Οι δημόσιοι πόροι καλύπτουν περίπου το 60-62% του κόστους, ενώ οι ιδιωτικοί το 37-39%, με τάση αύξησης. Οι άμεσες πληρωμές των νοικοκυριών φτάνουν το 33-39% (περίπου 7,3 δις ευρώ), όταν στην Ευρώπη ο μέσος όρος είναι 18-25%. Αυτό αντικατοπτρίζει το χάσμα στη φροντίδα υγείας μεταξύ των οικονομικών τάξεων.
Αναφορικά με την πρωτογενή πρόληψη, παρά τα πολλά βήματα που έχουν γίνει από το κράτος για την πρόληψη νοσημάτων, η ενημέρωση του κοινού παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας πρόληψης. Ωστόσο, σήμερα η πλειοψηφία της ενημέρωσης προέρχεται από διαφήμιση, τηλεοπτικές εκπομπές αμφίβολης αντικειμενικότητας και το influencer marketing, που συχνά προωθεί προϊόντα χαμηλής θρεπτικής αξίας και ενίοτε βλαβερά για την υγεία.
Η κάλυψη της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον ιδιωτικό και ημι-ιδιωτικό τομέα. Παρόλο που στα δημόσια νοσοκομεία λειτουργούν τακτικά ημερήσια ιατρεία με 6,7 εκατ. επισκέψεις το 2025, αυτή η πρακτική ενδέχεται να επιβαρύνει τη δευτεροβάθμια φροντίδα λόγω της έλλειψης προσωπικού και την επιπλέον απασχόληση των εργαστηρίων. Τα απογευματινά ιατρεία και χειρουργεία στα δημόσια νοσοκομεία έχουν κόστος, σχεδόν παρόμοιο με τον ιδιωτικό τομέα, μεταφέροντας το κόστος από το δημόσιο στα νοικοκυριά.
Δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας: Στην Ελλάδα υπάρχουν 48.417 νοσοκομειακές κλίνες (4,24 ανά 1000 κατοίκους, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 5,11), από τις οποίες το 67,8% είναι δημόσιες και το υπόλοιπο ιδιωτικές. Η αναλογία αυτή καταδεικνύει τόσο έλλειμμα κλινών όσο και αυξημένο ιδιωτικό κόστος υγείας. Στα παραπάνω θα πρέπει να προστεθεί και η άνιση κατανομή των κλινών μεταξύ αστικών κέντρων και μικρών πόλεων, καθώς και μεταξύ των ηπειρωτικών και νησιωτικών περιοχών.
Αποκατάσταση: Το 80% των κλινών αποκατάστασης ανήκει στον ιδιωτικό τομέα, ενώ οι δημόσιες κλίνες λειτουργούν ως τμήματα γενικών νοσοκομείων και όχι ως αυτόνομα, εξειδικευμένα ιδρύματα.
Παρηγορητική θεραπεία: Όσον αφορά την παρηγορητική θεραπεία, η προσφορά υπηρεσιών είναι τόσο περιορισμένη, ώστε σε πολλές περιπτώσεις οι πολίτες στρέφονται σε εναλλακτικές λύσεις, όπως η στήριξη από τον …κληρικό της ενορίας τους.
Η συνεισφορά των πολιτών και η κοινωνική ασφάλιση: Το υψηλό δημόσιο κόστος υγείας απαιτεί συνεισφορά από όλους μέσω των ασφαλιστικών εισφορών. Σήμερα, το 77,2% των πολιτών είναι ασφαλισμένο στην κατώτερη ασφαλιστική κλίμακα, ενώ λιγότερο από το 1% στην ανώτερη. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τον ΕΦΚΑ ανέρχονται σε 50,68 δις ευρώ, με το 87% να αφορά μικρο οφειλέτες. Εάν ο ΕΦΚΑ διέθετε 40 δις ευρώ επιπλέον, θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικές παροχές και ελαφρύνσεις.
Οι λειτουργοί υγείας: Απαραίτητη προϋπόθεση για ένα αποτελεσματικό σύστημα υγείας είναι το εξειδικευμένο και καλά αμειβόμενο προσωπικό, το οποίο μπορεί να θεραπεύει, να εκπαιδεύει και να υποστηρίζει τους ασθενείς με υψηλό επαγγελματισμό.
Ένα έργο του υπουργείου υγείας το οποίο έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, είναι ο ‘ Εθνικός ηλεκτρονικός φάκελος υγείας΄. Η εφαρμογή αυτή που αποτελεί παγκόσμια πρωτοπορία, θα περιέχει όλα τα στοιχεία όσων διαθέτουν ΑΜΚΑ (νόσων, διαγνώσεων, επεμβάσεων, εργαστηριακών ελέγχων, φαρμάκων και κάθε είδους θεραπειών) από τη γέννηση μέχρι σήμερα. Οι πληροφορίες αυτές, απαραίτητες σε όλες της βαθμίδες υγείας, θα προσθέσουν στον θεράποντα γιατρό ένα σημαντικό όπλο για πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία. Επιπλέον, το υλικό αυτό, σε βάθος χρόνου, θα μπορέσει να μας προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τους προδιαθεσικούς παράγοντες που με την πάροδο του χρόνου καταλήγουν σε σοβαρές ασθένειες.
Συμπέρασμα: Η υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Οι πολιτικές δεσμεύσεις και όχι μόνο οι υποσχέσεις, είναι ζωτικής σημασίας για να οργανώσουν και να διατηρήσουν σε αποδοτική λειτουργία τα δημόσια συστήματα υγείας, γεφυρώνοντας το χάσμα στην υγειονομική κάλυψη που υπάρχει μεταξύ των πολιτών διαφορετικού οικονομικού επιπέδου.
Επιμέλεια κειμένου: Αναστάσιος Μόρτογλου, Ενδοκρινολόγος